Özel Dershaneler Üzerine Araştırmalar: Türkiye ve Dünyadan Bir Özet

Özel dershane eğitimi, özellikle bir üst eğitim kademesine geçişin ulusal sınavlarla yapıldığı ülkelerde yaygın. Güney Kore, Hong Kong, Yunanistan, Japonya ve Tayvan gibi ülkelerde, bir üst kademeye geçişte ulusal ölçekli merkezi sınavlar var ve dershane sistemi en çok bu ülkelerde görülüyor. Türkiye’deki dershane sisteminin de benzer şekilde merkezi sınavların bir sonucu olarak geliştiği düşünülüyor.

Rakamlar

2012 yılında Türkiye’de yaklaşık 1,3 milyon öğrenci ve 52 bin öğretmenle eğitim veren 4 bin civarında kayıtlı özel dershane bulunuyordu. Bu rakamlar, dershanelerin eğitim sisteminin ne kadar önemli bir parçası haline geldiğini gösteriyordu.

Akademik ilgi

Bu konuya araştırmacıların ilgisi görece yeni. Türkiye’de yapılan çalışmalardan bazıları:

• Tansel (2013) dershaneler ve toplumsal adalet ilişkisini araştırdı.
• Tansel ve Bircan (2005, 2006, 2007) dershanelerin yararlılığını, dershaneye yönelmeye neden olan etkenleri ve sistemin çeşitli yönlerini inceledi.
• Berberoğlu ve Tansel (2012) dershane eğitiminin yararlılığına dair görüşleri değerlendirdi.

Bunların yanında Altınyelken (2013), Nartgün ve arkadaşları (2012), Baştürk ve Doğan (2010), Gök (2006, 2010), Akgün (2005) ve Okur ile Dikici (2004) gibi araştırmacılar da konunun farklı yönlerini ele aldı. Bu araştırmalar çoğunlukla anket verilerine ve niceliksel yöntemlere dayanıyor.

Raporlar

Akademik çalışmaların yanında Türk Eğitim Derneği gibi sivil toplum kuruluşları ve kamu kurumları da dershaneler ve üniversiteye giriş sınavları konusunda raporlar hazırladı. Bu raporlar genellikle sektörün büyüklüğüne, ailelerin harcamalarına ve fırsat eşitliği tartışmasına odaklandı.

Araştırmalardan çıkan ortak noktalar

• Dershaneler, merkezi sınav sistemlerinin doğrudan bir sonucu.
• Dershaneye gitmede ailenin geliri kadar öğrencinin motivasyonu ve önceki başarısı da belirleyici.
• Dershanelerin başarıya etkisi konusunda farklı sonuçlar var; etki, kurumun niteliğine bağlı.
• Fırsat eşitliği, bu tartışmanın merkezinde yer alıyor.

Bugün

2015’te dershaneler kapatıldı ve yerlerini özel öğretim kursları aldı. Ama araştırmaların ortaya koyduğu temel sorular hâlâ geçerli.

Bu araştırmalardan bazılarının bulgularını dershaneye gitmeyi etkileyen faktörler ve hazırlık kurslarının başarıya etkisi yazılarımızda daha ayrıntılı ele aldık.